artykuły

przewodnik-po-polscePRZEWODNIK PO POLSCE
Reklama
Zamek w Ostródzie
  fot. pixabay.com Zamek w Ostródzie

Zamek w Ostródzie

Pokrzyżacki zamek w Ostródzie usytuowany jest na północno-zachodnim krańcu średniowiecznego założenia urbanistycznego miasta, w pobliżu wschodniego nabrzeża Jeziora Drwęckiego u głównego ujścia rzeki Drwęcy, od jego południowej strony.

Krzyżacy budują zamek w Ostródzie

Dawniej Drwęca uchodziła do jeziora dwoma ramionami, tworząc nad jego brzegiem wyspę – naturalne miejsce obronne, które Krzyżacy wykorzystali do wzniesienia swojej warowni. Pierwotnie, prawdopodobnie po 1270 roku, Krzyżacy zbudowali tu drewniany dwór rycerski otoczony palisadą wykonaną z bali z drewna, który od około 1300 roku stanowił siedzibę zakonnego wójta.

W tym okresie rozpoczęli oni zagospodarowanie okolicznych ziem, przyznając liczne nadania przybywającym osadnikom i Prusom, których w tych czasach pozostało jednak już niewielu.

Ostródzki dwór pełnił rolę administracyjnego, gospodarczego i wojskowego centrum, przy którym zaczęła powstawać niewielka początkowo osada. W pierwszej ćwierci XIV wieku rozbudowała się i okrzepła ona na tyle, że w 1329 roku uzyskała przywilej miejski z rąk komtura dzierzgońskiego, Lutra z Brunszwiku, późniejszego wielkiego mistrza krzyżackiego. Dzięki temu nadaniu rola Ostródy wzrosła, co w końcu zaowocowało utworzeniem w 1341 roku komturstwa ostródzkiego – wyższej jednostki administracyjnej państwa zakonnego. Podlegały mu m.in. ośrodki administracji krzyżackiej w Nidzicy, Dąbrównie, Olsztynku, Działdowie i Iławie. Było to jedno z większych i ważniejszych komturstw w tej części państwa zakonnego – ze względu na przygraniczny charakter i położenie na szlaku handlowym, prowadzącym z Mazowsza nad Bałtyk.

Miasto rozwijało się, tworząc własny system obronny, składający się z naturalnych kanałów rzeki i murów obronnych z trzema bramami wjazdowymi. W tej sytuacji, w efekcie zwiększonej roli administracyjnej i gospodarczej, Krzyżacy podjęli decyzję o rozbudowie również swojej siedziby.

Jak wyglądał zamek w Ostródzie?

Budowę murowanego z cegły zamku w jego pierwotnym kształcie rozpoczął w połowie XIV wieku ówczesny komtur Günter von Hohenstein. Była to budowla charakterystyczna dla tzw. domu konwentu, siedziby nie tylko administracyjnej, ale pełniącej również funkcje klasztorne dla przebywających tam członków Zakonu – braci-rycerzy i braci-księży. Najmniejszy z konwentów powinien był liczyć przynajmniej 12 rycerzy, którzy jednocześnie pełnili różnorodne funkcje administracyjne, i 6 księży dbających o życie duchowe mieszkańców domu-konwentu.

Nowe założenie wzniesiono na kamiennej podmurówce, na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 44,7 x 45,2 m. W tym czasie zamek posiadał cztery skrzydła, każde o szerokości ok. 14,3 m, z bramą wjazdową i mostem zwodzonym umieszczonymi od zachodu. Wszystkie skrzydła były podpiwniczone i posiadały trzy kondygnacje naziemne. Na parterze znajdowały się głównie pomieszczenia gospodarcze. Piętro przeznaczone było na pomieszczenia mieszkalne rycerzy-zakonników, komnaty komtura, pokoje gościnne i kaplicę zamkową, która usytuowana była w skrzydle południowym. Najwyższa kondygnacja była piętrem obronnym. Znajdowały się tam również pomieszczenia spichrzowe, w których składowano rezerwy zboża. We wschodnim skrzydle mieściła się ponadto zbrojownia, gdzie przechowywano zapasy różnego typu uzbrojenia. Już pod koniec XIV wieku zamek zaopatrzony był w broń palną w postaci hakownic i dział z odpowiednim zapasem kamiennych kul. Dziedziniec otaczały dostawione do murów krużganki, które zapewniały wewnętrzną komunikację.

Pożar niszczy miasto i zamek

 W 1788 roku w wyniku pożaru, który zniszczył całe miasto, nastąpił wybuch prochu w magazynie skrzydła wschodniego. W jego konsekwencji spłonęły górne piętra budynku, a poważnym uszkodzeniom uległo skrzydło wschodnie, które ostatecznie zostało rozebrane. W jego miejscu powstał zamykający dziedziniec niewielki mur, pozostałe trzy skrzydła odbudowano do wysokości pierwszego piętra i przykryto dwuspadowym dachem. W XIX wieku znajdował się tu m.in. sąd oraz urząd powiatowy. Część pomieszczeń po przebudowie przeznaczona została również na mieszkania. Wskutek działań wojennych w czasie II wojny światowej w 1945 roku obiekt uległ ponownie zniszczeniu. Wypalony, pozbawiony dachu i stropu strychowego popadał w coraz większą ruinę.

Odbudowa zamku w Ostródzie po wojennych zniszczeniach

Po przeprowadzeniu wcześniejszych badań archeologicznych w 1977 roku rozpoczęto prace budowlane przy restauracji zamku po wojennych zniszczeniach. Starano się przy tym zachować nieliczne już elementy średniowiecznego układu wnętrz, w tym część piwnic, gdzie o gotyckim rodowodzie zamku zaświadczają sklepienia krzyżowe na gurtach. Gotycki charakter zachowują też niektóre pomieszczenia przyziemia ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi z granitowymi filarami u podstawy. Częściowo zrekonstruowano również ostrołukowe okna i gotyckie, profilowane portale parteru i piętra. Na dziedzińcu przy ścianie skrzydła północnego odkryto również studnię, będącą dla ówczesnych mieszkańców źródłem wody.

Obecnie zamek jest siedzibą miejskich instytucji kultury – muzeum, centrum kultury i biblioteki. Równolegle z działalnością tych instytucji kontynuowane są prace konserwatorskie i renowacyjne obiektu.

Polska jest piękna. Nie czekaj, ruszaj w drogę!

Lokalizacja, kempingi w okolicy