artykuły

przewodnik-po-polscePRZEWODNIK PO POLSCE
ReklamaBilbord volkswagen 19.05-18.06 Jakub
Stare Miasto w Zamościu.
  fot. flickr.com Stare Miasto w Zamościu.

Stare Miasto w Zamościu

Unikalny zespół architektoniczno-urbanistyczny Starego Miasta w Zamościu to polska perełka wpisana na listę UNESCO. Plan miasta według projektu włoskiego architekta Bernarda Morando, nawiązywał do ówczesnych miast włoskich. Do czasów współczesnych zachował się w prawie niezmiennej formie pierwotny układ Starego Miasta.

Zachowane w niemal niezmienionym kształcie renesansowe, prywatne miasto ufundowane w 1580 roku przez kanclerza Jana Zamoyskiego. Usytuowane na szlaku handlowym łączącym zachodnią i północną Europę z Morzem Czarnym.

Zamość jak włoskie miasto

Plan miasta według projektu włoskiego architekta Bernarda Morando, nawiązywał do ówczesnych miast włoskich i koncepcji miast idealnych podporządkowanych w całości wyobrażeniom estetycznym, wymogom gospodarczym, społecznym i politycznym. Do czasów współczesnych zachował się w prawie niezmiennej formie pierwotny układ Starego Miasta. Szachownicowy układ ulic, fortyfikacji, trzech rynków i większością zabudowy.

Wyjątkowość miasta została doceniona przez wpisanie Zamościa w 1992 roku na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

W pobliżu dworca znajduje się Brama Szczebrzeska wybudowana w latach 1603-05, jako jedna z trzech ówczesnych bram, położona przy południowej linii murów miasta, przebudowana XVII i XIX wieku, kiedy zmieniono jej wygląd na styl klasycystyczny.

To warto zobaczyć na Starym Mieście w Zamościu

Za bramą renesansową kolegiata św. Tomasza zbudowana w XVI wieku przez Bernarda Morando, jeden z najwspanialszych kościołów tego typu w Polsce, przebudowany na początku XIX wieku w stylu klasycystycznym. Wspaniały renesansowy wystrój rzeźbiarski wnętrza. W

Przed wyjściem z kolegiaty po lewej stronie wznosi się dawny pałac Zamoyskich. Kilkakrotnie przebudowany. W połowie XVIII wieku w stylu barokowym pod kierunkiem architekta Jana Columbaniego. Pałac przestał być siedzibą ordynatów od początku wojny polsko-austriackiej w 1809 roku. W 1821 pałac sprzedano wraz z miastem Skarbowi Państwa. Dziesięć lat później przebudowany został na szpital wojskowy. W czasach II RP w oficynie działała drukarnia. Przed pałacem stoi pomnik hetmana i kanclerza Jana Zamoyskiego.

Od strony południowej Wielki Arsenał z XVII wieku, dawna zbrojownia zamkowa. W okresie międzywojennym mieściły się tu szkoły, po wojnie stolarnia, od roku 1984 oddział Muzeum Zamojskiego, Muzeum Barwy i Oręża „Arsenał". Obok wozownie i stajnie.

Po przeciwnej stronie ulicy Akademickiej Wikarówka, zbudowana w pierwszej połowie XVII wieku, w której mieszkali świeccy profesorowie Akademii, obecnie plebania, Przy końcu ulicy gmach dawnej akademii, trzeciej w Rzeczpospolitej i pierwszej prywatnej uczelni utrzymywanej w całości przez wielkiego kanclerza koronnego. Otwarta została w 1595 roku. Słynne zdanie wypowiedziane przez Zamoyskiego „Takie są rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie" zapisane zostały w akcie fundacyjnym. Przy budynku pierwszy w Europie szkolny ogród botaniczny i zoologiczny, który zapoczątkowany został w 1918 roku przy Państwowym Męskim Gimnazjum w Zamościu.

Przy alei 1 Maja usytuowany jest kościół poreformacki św. Katarzyny ufundowany w 1674 roku, zniszczony przez Austriaków, w 1806 zamieniony na magazyny, w okresie międzywojennym odbudowany.

Przepiękna synagoga w Zamościu

Przy ulicy Zamenhofa znajduje się dawna synagoga, jedna z najpiękniejszych, najlepiej zachowanych późnorenesansowych żydowskich świątyń w Polsce. Wybudowana została około 1610 roku w stylu późnego renesansu. Część główną stanowiła wielka sala modlitewna. Prowadzi do niej oryginalny, kamienny renesansowy portal. Synagoga jest udostępniona zwiedzającym. Nad wejściem odsłonięto trzy tablice pamiątkowe, poświęcone żydom z Zamościa. Po wyjściu z synagogi idąc ulicą Zamenhofa dochodzi się do Domu Mykwy, czyli łaźni żydowskich, pochodzącej z XVIII wieku. We wnętrzu zachował się dawny basen do rytualnych kąpieli.

Przez Rynek Solny, dojść można do Rynku Wielkiego, kwadratowego placu o wymiarach sto na sto metrów. Stanowi centrum miasta i jeden z najokazalszych XVI-wiecznych placów w Europie. W odróżnieniu od rynków Solnego i Wodnego przeznaczonych na cele handlowe, twórcy miasta nadali mu funkcje reprezentacyjne, które spełnia do dziś. W każdej pierzei Rynku znajduje się zespół podcieniowych kamienic mieszczańskich. Zamieszkiwali je zamożni kupcy, profesorowie akademii, dworzanie.

Ratusz stojący w północnej pierzei rynku jest architektonicznym symbolem miasta.

Budowę rozpoczęto w 1591 roku. Poddawano go wielu przeróbkom. Obecny wygląd odpowiada połowie XVII wieku. Kamieniczki na wschód od ratusza należały do kupców ormiańskich. Wyróżniają się attykami i płaskorzeźbami. W czterech z nich mieści się obecnie Muzeum Zamojskie założone w 1926 roku. Gromadzi zbiory z zakresu etnografii. Najcenniejsza jest kolekcja monet odnaleziona w Żulicach, na którą składają się rzymskie denary z pierwszego i drugiego wieku cesarzy Nerona, Wespazjana, Tytusa i Domicjana.

Przy ulicy Staszica mury barokowego kościoła Franciszkanów ufundowanego w 1637 roku przez ówczesnego hetmana ordynacji zamojskiej Tomasza Zamoyskiego, po przybyciu do miasta zakonu Franciszkanów. Jedna z najwybitniejszych budowli sakralnych XVII wieku w Polsce. Po likwidacji zakonu franciszkanów w 1784 roku przez Austriaków, kościół zamieniono na magazyn wojskowy, w 1840 roku przebudowano na koszary.

Zobacz fortyfikacje w Zamościu

Naprzeciw znajdziemy pas dawnych fortyfikacji. Bastion na wprost ulicy Staszica, w drugiej połowie XIX wieku był więzieniem politycznym. W przyległym budynku w latach 1824-25 więziono polskiego działacza niepodległościowego Waleriana Łukasińskiego. Obok dawna Brama Lwowska z początku XIX wieku z fragmentem murów obronnych. Po zachodniej stronie ulicy Łukasińskiego budynki zwane Podkarpie, dawny kościół i klasztor Bonifratrów wybudowany w połowie XVII wieku, skasowany w 1784. Przy placu Wolności kościół św. Stanisława, pierwotne prawosławny, wybudowany przez kupców greckich po 1589 roku, w latach 1706-1875 użytkowny przez unitów, potem zamieniony na cerkiew prawosławną, przebudowywany w wiekach XVII, XVIII i XIX.

Przy ulicy Kościuszki zabudowania dawnego kościoła i klasztoru sióstr Klarysek, skasowanego w 1788 roku, obecnie mieści się w nich szkoła muzyczna. Przy ulicy Wyspiańskiego tak zwana Rotunda, działobitnia, wybudowana w latach 1820-25 dla obrony miasta od strony południowej, do 1939 roku prochownia, w czasie okupacji miejsce straceń.

Polska jest piękna. Nie czekaj, ruszaj w drogę!