artykuły

przewodnik-po-polscePRZEWODNIK PO POLSCE
ReklamaBilbord Ubezpieczenia zadzwon
Stare Miasto w Tarnowie
  fot. flickr.com Stare Miasto w Tarnowie

Stare Miasto w Tarnowie

Tarnowska starówka, zwana perłą polskiego renesansu, jest jednym z najpiękniejszych przykładów renesansowego układu architektonicznego polskich miast.

Rynek w Tarnowie. Położony w centrum lokowanego miasta od początku stanowił miejsce koncentrowania się życia publicznego i handlowego. Zabudowa, najpierw drewniana od piętnastego wieku poznawać zaczyna formę murowaną, początkowo głównie w formie murowanych komór piwnicznych pod drewnianymi domami. Pożary jakie nawiedzały miasto pod koniec XV wieku zniszczyły całą zabudowę handlową wewnątrz placu oraz zabudowę pierzei.

Dzięki staraniom Jana Amora Tarnowskiego odbudowane domy przy rynku, wokół istniejącego już wtedy ratusza otrzymały reprezentacyjne formy, od XVI wieku przekształcając się w prawdziwie mieszczańskie kamienice z podcieniami.

Obecnie zabudowę rynku stanowią najczęściej dwupiętrowe kamienice prezentujące różne cechy stylowe architektury. W pierzei północnej wyróżniają się kamienice nr 20 i nr 21 zajmowane przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie, w pierzei zachodniej usytuowany jest, powstały na początku dwudziestego stulecia, pasaż ciągnący się aż do Placu Kazimierza Wielkiego.

Ratusz. Budynek ratusza, którego wysokość wynosi od płyty rynku do szczytu attyki 18 metrów, zaś wysokość wieży 30 metrów, ma obecnie cechy budowli w stylu renesansowym. Jest to budynek piętrowy, murowany z cegły. Prostokątny z wieżą od północy i ryzalitem z klatką schodową od południa, zwieńczony ceglaną, nietynkowaną attyką z dwudziestoma ośmioma blendami (wgłębieniami). Pierwotny tarnowski Ratusz był budowlą gotycką. Jedyny zachowany gotycki element architektoniczny, to ostrołukowe nadproże portalu z formowanej cegły w dzisiejszej sieni na parterze, niegdyś zapewne wejście do dawnego ratusza. Pierwsza wzmianka źródłowa wymieniająca ratusz pochodzi z 1448 roku.

ReklamaSródtekstowy YT PC
Bazylika Katedralna, najbardziej reprezentatywny zabytek Tarnowa, powstała w XIV w. w duchu gotyku. Dzisiejszy wygląd neogotycki, otrzymała po gruntownej renowacji i częściowej przebudowie w latach 1889-1900.

Obecny kościół katedralny, od 1972 roku noszący tytuł Bazyliki Mniejszej, jest najbardziej szacownym tarnowskim zabytkiem. W swym pierwotnym, gotyckim, czternastowiecznym kształcie była to najprawdopodobniej budowla orientowana, bezwieżowa, jednonawowa z prostokątnym prezbiterium, wzniesiona z cegły z dodatkiem kamienia, dość znacznych, jak na tamte czasy, rozmiarów. O istnieniu kościoła mówią źródła (wykazy świętopietrza) już w 1346 roku.

Wewnątrz świątyni znajdują się gotycko-renesansowe nagrobki przedstawicieli rodu Tarnowskich, oraz barokowy nagrobek Ostrogskich, które słusznie uchodzą za jedne z najwybitniejszych dzieł sztuki w Polsce wykonanych przez takich mistrzów jak: Bartłomiej Berrecci, Jan Maria Padovano i Jan Pfister.

Pomnik nagrobny Barbary z Tęczyńskich Tarnowskiej z warsztatu Bartłomieja Berrecci jest uważany za najpiękniejszą rzeźbę przedstawiającą kobietę, doby renesansu w całej Europie. Piętrowy pomnik hetmana Jana Tarnowskiego i jego syna Krzysztofa zaś uważa się za najbardziej monumentalny. Jego wymiary wynoszą 13,8 metra wysokości i 5,6 metra szerokości. Bogate wyposażenie, wśród którego znajdują się m.in. stojące pod chórem gotyckie kanonickie stalle z bogato rzeźbionymi zapleckami, ołtarze, rzeźby, epitafia, obrazy, witraże stawiają tarnowską katedrę w rzędzie najpiękniejszych świątyń w kraju.

ReklamaŚródtekstowy 2 BookingCamper
W zaułku za Katedrą znajduje się Dom Mikołajowski, jedna z najpiękniejszych i najstarszych kamieniczek w Tarnowie, wzniesiona w 1524 r. Mające tutaj swoją siedzibę Muzeum Diecezjalne, posiada w swoich zbiorach wyjątkowy eksponat – oryginał ołtarza pochodzący z wpisanego na listę UNESCO kościółka w Lipnicy Murowanej.

Kolejnym przykładem budownictwa renesansowego jest Dom “Florencki” – II poł. XVI w. z elewacją frontową podwieszoną na poziomie piętra na charakterystycznych kamiennych kroksztynach.

Ruiny Zamku Tarnowskich. Zamek zaczął budować w 1329 roku Spycimir Leliwita, w rok po nadaniu mu przez króla wsi o nazwie Tarnowiec (Tarnów Mały). W 1331 roku zostaje już poświęcona kaplica na zamku. Pierwotnie była to zapewne kamienno–ceglana budowla, wzorowana na wcześniejszych chronologicznie naddunajeckich warowniach w Rytrze i niedalekim Czchowie, z potężną wieżą tzw. Ostatecznej obrony, niewielką częścią rezydencjalną, wspomnianą już kaplicą, murem obwodowym i bramą w nim, wznosząca się na pagórku północnego stoku Góry św. Marcina, otoczonym od południa fosą. Są to, ledwo dziś widoczne, zarysy przyziemi, części wschodniej tzw. Zamku wysokiego.

W 1441 roku zamek został zdobyty i spalony przez Węgrów. Odbudował go Jan Amor Tarnowski w drugiej połowie XV wieku, kilkadziesiąt lat później swą rezydencję, z nowoczesnymi wówczas fortyfikacjami bastionowymi stworzył tutaj hetman Jan Tarnowski. Zachował się z nich dosyć dobrze tzw. Arsenał od strony wschodniej z filarami i resztkami sklepień. Na zamku znajdowała się wtedy biblioteka, zbrojownia, skarbiec, rodowe muzeum. Na tzw. przygródku (zachodniej, gospodarczej części zamku) znajdowały się spichrze, piekarnia, browar oraz zwierzyniec. Z zamku wysokiego na przygródek, czyli zamek niski, droga prowadziła przez most nad wykutym w skale siodłem, oddzielającym dwa zamki.

Zamek został w nocy z 17 na 18 kwietnia 1570 roku zdobyty i złupiony. Od tego czasu przestał być wielkopańską rezydencją. Powoli opuszczany zamek popadał w ruinę. Od 1747 roku ruiny ulegają rozbiórce. W 1939 roku, ruiny wraz z otaczającym je terenem, książę Roman Sanguszko podarował miastu. Zaczęto prowadzić tutaj, jeszcze przed wojną, pierwsze prace archeologiczne. W latach 1963-69 z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Miasta Tarnowa, podjęto zakrojone na szeroką skalę prace nad odsłonięciem ruin i dokonano ich częściowej rekonstrukcji i zabezpieczenia.

Polska jest piękna. Nie czekaj, ruszaj w drogę!