artykuły

wiesci-z-warsztatuWIEŚCI Z WARSZTATU
ReklamaBilbord - bookingcamper zacznij zarabiac
Na pokładzie małych pojazdów popularność zyskały przenośne toalety zbudowane z dwóch części, oddzielonych od siebie zasuwą: w części dolnej gromadzą się nieczystości, a górną stanowią muszla i (najczęściej) zbiornik na wodę do spłukiwania nieczystości.
Na pokładzie małych pojazdów popularność zyskały przenośne toalety zbudowane z dwóch części, oddzielonych od siebie zasuwą: w części dolnej gromadzą się nieczystości, a górną stanowią muszla i (najczęściej) zbiornik na wodę do spłukiwania nieczystości.

Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet

Czas czytania 12 minut

Eksperci ONZ oceniają, że około miliard ludzi na świecie załatwia potrzeby fizjologiczne pod gołym niebem. Zdają sobie z tego sprawę zarządcy lasów, wydając odpowiednie instrukcje. Z logistycznego punktu widzenia temat pierwszej potrzeby jest niebłahy dla fanów caravaningu. Na jakie rozwiązanie się zdecydować, chcąc mieć na pokładzie prywatne WC?

Wybór toalety warto rozpocząć od szacunków: ilości powstających ścieków, strefy klimatycznej dominujących kierunków podróży, oczekiwanych rezultatów wdrożonego rozwiązania i oczywiście możliwości finansowych. Prócz rozwiązań, które są standardem w caravaningu, znajdziemy bowiem np. toalety zmieniające ekskrementy w surowiec przypominający węgiel drzewny, a także sanitariat spłukiwany uryną lub szarą wodą – ten drugi to skądinąd innowacyjna propozycja marki Thetford pod nazwą iNDUS, nagrodzona podczas targów CMT 2021. Są już nawet kompaktowe sanitariaty w technologii freeze-thaw, które wykorzystują proces odwróconej osmozy (RO) i mają na celu redukcję objętości moczu. Metoda opiera się na zamrożeniu (w temp. −14°C lub niższej) moczu. To rozwiązanie okaże się szczególnie opłacalne w miejscach i destynacjach o zimnym klimacie, gdzie dodatkowe koszty energii nie będą aż tak wysokie.

Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 1
Higiena bez dostępu do kanalizacji to trudny temat. W pojazdach kempingowych dominującym jeszcze dziś rozwiązaniem tego odwiecznego problemu są toalety chemiczne i wydzielona przestrzeń ustępu. Ergonomia jest nieubłagana. Krzywizny ścian pojazdu typu furgon? To właśnie z myślą o perfekcyjnym dopasowaniu dostępne są specjalistyczne warianty – z wysoką i niską konsolą plecową, bez konsoli oraz z różnymi wysokościami dolnej obudowy

ReklamaEkologiczny i energetyczny potencjał… toalet 2
Jedno jest pewne. Toaleta w pojazdach kempingowych nie musi być funkcją komfortu zarezerwowaną tylko dla pokładów z wydzielonym pomieszczeniem łazienki. Nawet w najmniejszym (i najniższym) pojeździe typu van czy w mikroprzyczepie (np. rozkładanej, namiotowej) wystarczy wygospodarować na pokładzie niedużą przestrzeń, by w sytuacji niecierpiącej zwłoki skorzystać z prywatnego WC. I od takich, tj. przenośnych, zacznijmy.

Poczynając od tych najprostszych 

Kosztują najmniej, bo to wydatek rzędu kilkuset złotych. W zdecydowanej większości stanowią złożenie dwóch zbiorników: górny ma wyprofilowaną miskę ustępową i stanowi zasobnik na wodę z płynem chemicznym, natomiast dolny, zwykle nieco większy, przeznaczony jest na fekalia. Przykładowo aż pięć takich (od 9,8 do 21 l) modeli Porta Potti oferuje Thetford, a podobne także np. Dometic, Fiamma. Jak to działa? Po spłukaniu fekalia są poddawane działaniu środków chemicznych eliminujących przykry zapach w znajdującym się w dolnej części, uszczelnionym próżniowo rezerwuarze.
Najtańsze są pozbawione wskaźnika sygnalizującego zapełnienie i konieczność opróżnienia. Kolejną z różnic jest rodzaj pompki, która umożliwia spłukanie nieczystości do dolnego zbiornika i oczyszczenie muszli. Pompka może być mieszkowa, tłokowa lub na baterie.
Prócz tych są jeszcze bardziej uproszczone i tańsze rozwiązania, bo składające się z pojemnika na nieczystości połączonego z deską i wyposażonego w klapę. Nie ma tu żadnej spłuczki – bezpośrednio pod klapą znajduje się pojemnik, dlatego taką toaletę powinniśmy opróżniać po każdym użyciu. Tego typu rozwiązania przenośne oferuje m.in. Outwell czy Brunner.

ReklamaŚT2 - biholiday 06.03-31.05 Sebastian
Korzystanie z chemicznej toalety turystycznej – czy to przenośnej, czy na stałe umocowanej w pojeździe – wymaga stosowania dedykowanych środków chemicznych: preparatów przeznaczonych do dolnego zbiornika i tych do spłuczki. Warto też wyposażyć się w specjalny papier do toalet kempingowych.

Kasetowe toalety chemiczne

Pod pewnymi względami przywodzą skojarzenia z opisanymi, ale wygodą i komfortem użytkowania najbliżej im do tych domowych. Powstały z myślą o montażu, więc i perfekcyjnym dopasowaniu do ograniczeń kubaturowych szczupłych zabudów kempingowych, są produktami najwyższej klasy (higienicznej). Nierzadko kasetowe toalety chemiczne to produkty z ceramiczną miską ustępową, z wysoką lub niską konsolą plecową, bez konsoli oraz z różnymi wysokościami dolnej obudowy.
Chemiczne toalety z wyjmowanymi z boku zabudowy kempingowej kasetami, to coś jak rozwiązanie znane z gospodarstw domowych, które korzystają z szamba. Z jedną różnicą – to nie szambiarka przyjeżdża do nas. Stąd też popularność zbiorników na fekalia nader poręcznych, bo na kółkach.
Od przenośnych różnią się nie tylko ceną – wielokrotnie wyższą. To rozwiązania wymagające wydzielenia odpowiedniego miejsca w pojeździe, acz i tu znajdziemy wyjątki. Wszak są modele z siedziskiem obrotowym, by nie ograniczać ruchów w kabinie WC/łazienki, ich miejscem przechowywania jest np. wydzielona kubatura luków bagażowych w… sąsiadującym pomieszczeniu.
Podstawowa przewaga takich? Modele wolnostojące dużo lepiej radzą sobie z usuwaniem nieprzyjemnych zapachów, to zasługa wentylacji działającej poza zabudową kempingową, a ściślej: ponad nią. Przykładowo wolnostojąca CTS 4110 marki Dometic posiada 7-litrowy zbiornik świeżej wody w opcji. Łatwo taki zintegrować z urządzeniem, skoro zasilanie wodą jest podłączone za pomocą zaworu elektromagnetycznego umieszczonego w obudowie toalety. Docenimy skądinąd fakt, że panel sterowania i obsługi jest zintegrowany z konsolą przyłączeniową na ścianie. I że w instrukcji montażu nie bez powodu znajdziemy komunikat, że trzeba „jeszcze” przygotować przepust dla węża odpowietrzającego (przykre zapachy).
Kwestia wentylacji takich toalet jest skądinąd oczkiem w głowie firm, które podjęły się doskonalenia sprawdzonych rozwiązań, by nie trzeba było obawiać się o nieprzyjemny zapach. SOG Toilet System to firma, która podjęła się rozwiązania problemu już w 1997 r., kiedy to anonsowała opatentowany „odkurzacz”, by kaseta chemiczna na fekalia marki Thetford lub Dometic naturalnie „oddychała”. Jak to działa? Wentylacja WC SOG uruchamiana jest w czasie korzystania z toalety i działa na zasadzie odkurzacza (12 V) do przykrych zapachów, które wyprowadzane są daleko na zewnątrz pojazdu. Po włączeniu zbiornik ze ściekami jest opróżniany próżniowo, a świeże powietrze zapełnia toaletę przez filtr drzewny. WC SOG może pracować w ekstremalnych warunkach temperaturowych.

Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 4
Clesana C1 to absolutna nowość. I tu mamy oddzielenie strumieni uryny i kału, co pozwala zmniejszyć wydzielanie się nieprzyjemnych zapachów, a sedes może być wysuwany, by nie ograniczać szczupłej kubatury WC
Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 5

Bez użycia wody

I na tym moglibyśmy właściwie poprzestać, pisząc o „chemicznych pomysłach” na radzenie sobie w jakże życiowych sytuacjach. Zwłaszcza odkąd od dosłownie kilku lat mamy niemałą rewolucję w podejściu do sanitariatów dla fanów caravaningu. Na całym świecie podejmowane są próby wdrożenia najnowocześniejszych rozwiązań w zakresie gospodarki ściekowej w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju.
Już dawno kosmonauci NASA dowiedli sprawności toalet dywersyjnych ciśnieniowych, gdzie uryna i kał transportowane są dwoma oddzielnymi przewodami. Kał poddawany jest następnie odwodnieniu, a uryna po etapie tzw. stabilizacji i odparowywania trafia na złoża mikrofiltracyjne (złoża węgla aktywnego i żywic jonowymiennych), co pozwala w ostatecznym rachunku odzyskiwać ok. 80% wody! A uryna poza przestrzenią kosmosu? Mocz to azot, fosfor, potas – wartość nawozowa 105 kg azotu z moczu odpowiada 100 kg azotu jako nawozu sztucznego.
Gdyby z kolei poddawać odchody odpowiedniemu rozkładowi, można uzyskać paliwo konkurencyjne dla węgla. Według ekspertów biogaz wytworzony w całości z ludzkich odchodów miałby wartość 9,5 mln dolarów rocznie i zapewniłby energię do oświetlenia 138 mln domów na całym świecie. Zwróćmy uwagę, że w toaletach chemicznych waga będzie powiększona „na starcie” o jakieś 7-8 kg. To woda w spłuczce. A gdyby tak bez grama wody? Co więcej, zamiast fekaliów mieć tylko… czysty popiół?

Toalety spopielające

Toalety spopielające Cinderella, produkowane od 1999 r., powstały w rodzinnej firmie zlokalizowanej wśród norweskich fiordów. Ze wszech miar przyjazna toaleta miała być remedium na brak kanalizacji ściekowej w tutejszej głuszy. Prototypowe ekologiczne rozwiązanie przeznaczone do całkowitej utylizacji odpadów toaletowych bez użycia wody sprawdziło się na tyle dobrze, że w 2013 r. Cinderella wprowadziła na rynek toaletę podróżną – Travel.
Jak to działa? Nie spłukujemy fekaliów do kasety, tylko zamykamy muszlę szczelną pokrywą i uruchamiamy spalanie. Czy to kamper czy przyczepa, oszczędności na wodzie będą znaczące. Standardowa 11-kilogramowa butla powinna wystarczyć na ok. 60-70… spopieleń, a procesu nie trzeba inicjować częściej niż raz na 3-4 wizyty. Skądinąd z tylu wizyt powstaje „skromna kupka” popiołu. Ten jest bezbakteryjny i wolny od wszelkich patogenów, więc można go wysypać w gospodarstwie domowym.
Proces spalania przebiega w zamkniętej i wszechstronnie przetestowanej komorze, co skądinąd sprawia, że propozycja to z górnej półki cenowej, a wolne od zanieczyszczeń gazy odprowadzane są rurą wylotową na zewnątrz pojazdu kempingowego.

Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 6
Toalety chemiczne wymagają spłuczek. iNDUS to innowacja Thetford, która pozwala oszczędzać wodę czystą, bo angażuje „szarą” do spłukiwania deski sedesowej. Odchody przepuszczane są przez rozdrabniacz, a całością zawiadujemy z pomocą aplikacji w telefonie
Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 7

Upgrade toalet chemicznych

Odkąd europejski rynek caravaningowy zdominowały propozycje toalet chemicznych, przybywa propozycji, by i takim nadać nową funkcjonalność, tj. oddzielania strumieni uryny i kału.
Bez wody, więc bez konieczności wykonywania czy korzystania z dedykowanych instalacji i podłączeń – tak w największym skrócie przedstawiają się walory zestawów do konwersji toalet chemicznych w rozwiązania kompostujące odchody. I taki właśnie standard od targów CMT 2023 będzie rekomendowany w kamperach marki Clever, odkąd firma działająca pod skrzydłami PÖSSL GROUP stawia na separacyjne toalety Arwinger. Ten start-up z siedzibą w Hamburgu rozpoczął działalność pod koniec 2021 r. od zaprojektowania siedziska z funkcją separacji do toalet kasetowych z serii Thetford C250/C260, C220 i C250/C260, C2/C3/C4, a też podobnych zestawów do konwersji dla Dometic 4110. Najdroższy zestaw kosztuje 1199,00 euro. Po instalacji adaptera z funkcją rozdzielacza w misce ustępowej zamiast jednej kasety w komorze serwisowej umieszczamy zbiornik na substancje stałe (pojemności 9 l) i zbiornik na ciecz (ok. 7,5 l). Dodatki chemiczne i woda nie są konieczne, a wręcz przyniosłyby efekt przeciwny do zamierzonego, tj. kompostowania odchodów.
Do konkurencyjnego rozwiązania przekonuje też firma Clesana, która chwali się, że jej toaleta C1 powstała na zlecenie Federalnego Biura Ochrony Środowiska, a celem pierwotnym była ochrona szwajcarskich zbiorników wodnych przed skażeniem pozostałościami leków i innych substancji chemicznych. Jak działa taka toaleta? Wkład barierowy umożliwia do 36 wizyt w toalecie. Po każdej zamykasz klapę i naciskasz przycisk „flush large” lub wybierasz „mały cykl spłukiwania”, a w tym czasie ekskrementy czy mocz, trafiając do worka, są… automatycznie zamykane w próżniowym opakowaniu i umieszczane w komorze pod deską sedesową. Hermetyczne zamykanie worków odbywa się dzięki zgrzewaniu termociśnieniowemu, więc wymagane jest napięcie (12 V), ale prądu zużywamy niewiele. Niezależnie od tego, czy chodzi o papier toaletowy, kobiece produkty higieniczne, czy pieluchy, system Clesana C1 hermetycznie zamyka wszystko za jednym naciśnięciem przycisku. Następnie automatycznie odnawia „wykładzinę foliową”. Toaleta kosztuje 1349 euro i ma trafić na rynek z wkładami z recyklingu. W pełni degradowanymi.

Gdy ekskrementy nie mieszają się z uryną

Kluczowym elementem tych i innych rozwiązań jest dobra wentylacja zbiornika z kałem. Gdy ekskrementy nie mieszają się z uryną i innymi płynami, szybko wysychają. Działkowicze doskonale wiedzą, że żeby zminimalizować nieprzyjemne zapachy i wspomóc proces suszenia, należy użyć niewielkiej ilości popiołu, wapna, suchej ziemi lub trocin w celu pokrycia zawartości zbiornika po każdym użyciu toalety, w której separacja (dywersja) jest kluczową funkcjonalnością.
Zbiornik z mikroorganizmami rozkładającymi odpady na biometan, który staje się źródłem energii? System taki testowany jest już na uniwersytecie w Korei Południowej, gdzie odchody ludzkie wykorzystywane są do zasilania budynku, więc tylko czekać kompaktowych propozycji tego typu. Póki co w branży caravaningowej trwa wyścig na innym polu.
W 100% roślinna, naturalna ściółka, która jest pozyskiwana z rdzenia łodygi konopi – od absorbentu rozpoczęli swą przygodę z caravaningiem młodzi ludzie ze start-upu Duschkraft GmbH, by dokładnie rok temu wdrożyć do produkcji seryjnej samokompostujące się opakowania na kał. Dziś oferowane są w jeszcze niższej cenie (25 sztuk biodegradowalnych Boxio-Toilet kosztuje 10 euro) i stanowią dopełnienie sztandarowej propozycji, jaką jest sucha toaleta z funkcją odprowadzania moczu. Kompaktowych wymiarów (40 × 30 × 28 cm) skrzynka skrywa 5-litrowy kanister na mocz, a całość nie szokuje ceną (149 euro) i jeśli wierzyć zrealizowanej ankiecie, to 91,8% nabywców nie wyobraża już sobie podróży caravaningowych inaczej jak właśnie z Boxio. I tu substancje stałe nie są traktowane żadną chemią, więc można je utylizować, jak np. pieluchy dziecięce.

Ekologiczny i energetyczny potencjał… toalet 8

Między gospodarką ściekową a sanitarną i agrokulturą

Bez wątpienia separacja strumieni uryny i kału może być sposobem na zapewnienie zrównoważonego gospodarowania ściekami. Przegląd rozwiązań pokazuje, że technika dywersyjna jest szeroko badaną alternatywą dla toalet chemicznych. Inną kwestią jest odpowiednie oczyszczenie ekskrementów do zastosowania w agrokulturze. Szczególnie ważne jest m.in. usuwanie patogenów, farmaceutyków i innych.
Czy te i inne zyskają akceptację społeczności caravaningowej? Systemy dywersyjne już stają się coraz popularniejsze wśród Skandynawów, a taniejące produkty eksploatacyjne (worki, absorbenty) na pewno przyspieszą ewolucję dobrze dziś znanych rozwiązań.

Odór toalet „zmieszanych”

W branży caravaningowej dominującym rozwiązaniem są toalety chemiczne, a tymczasem to właśnie oddzielenie strumieni uryny i kału pozwala zmniejszyć wydzielanie się odorów (które mogą powstać szczególnie po zmieszaniu moczu i kału), umożliwi szybkie suszenie kału (a później prostszą gospodarkę tym odpadem), zmniejszy wpływ na środowisko (nawet o 90% w porównaniu z oczyszczalnią ścieków) i pozwoli na odzyskanie z uryny składników odżywczych. To stąd przewaga toalet dywersyjnych. To stąd też od wieków sprawdzone rozwiązanie, czyli ustęp podzielony na dwie przestrzenie, które zapewniają separację strumieni. W ten sposób tworzone są dwie sekcje: pierwsza służąca do zbierania uryny i sekcja tylna do zbierania kału.
Skądinąd toaleta dywersyjna jest niezbędnym elementem systemu separacji ścieków u źródła. Wyróżnia się dwa podstawowe ich rodzaje: UDDT (urine-diverting dry toilet), czyli sucha toaleta dywersyjna, oraz UDFT (urine-diverting flush toilet), czyli toaleta dywersyjna wyposażona w mechanizm spłukujący. W przypadku pierwszego rodzaju ustęp pracuje w sposób „suchy”, więc do spłukiwania kału nie wykorzystuje wody.

Rafał Dobrowolski
Fot. R. Dobrowolski i materiały firm: Arwinger, Clesana, Cinderella, Dometic, Duschkraft GmbH, Separett, Thetford

Artykuł pochodzi z numeru 2 (110) 2023 r. magazynu „Polski Caravaning”.

Chcesz być na bieżąco? Zamów prenumeratę – teraz jeszcze taniej i szybciej.


Administrator23.08.2023
Obserwuj nas na Google News Obserwuj nas na Google News