PODRÓŻE
Jeśli więc przyjeżdżasz z Polski samochodem lub kamperem, zacznij swoją podróż na Przełęczy Radoszyckiej (Laborecký priesmyk) między Radoszycami a Palotą. Wraz z pobliską kolejową Przełęczą Łupkowską była ona niegdyś ważnym punktem komunikacyjnym na mapie monarchii austro-węgierskiej. Obie przełęcze łączyły jej południowe ziemie z Galicją i odegrały istotną rolę logistyczną, zwłaszcza podczas I wojny światowej. Smutną pamiątką tamtych czasów jest odnowiony cmentarz wojenny nad wsią Palota – to dobry pomysł na pierwszy przystanek po słowackiej stronie granicy.
Jeden z głównych powodów Twojej podróży, Andy Warhol, czeka na Ciebie w Medzilaborcach. Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy'ego Warhola to pierwsze w historii muzeum na świecie poświęcone twórcy pop-artu. Powstało w 1991 roku, ale Ty zobaczysz je już w zupełnie nowej odsłonie. Efektownie przebudowany, nowoczesny gmach stał się architektoniczną wizytówką Medzilaborców, a zarazem muzealną perłą całej Słowacji. Ekspozycja stawia na interaktywność i technologie cyfrowe.Warto zboczyć z trasy (side trip) – Jeśli wjeżdżasz na Słowację przez Przełęcz Dukielską (Barwinek), w drodze do Medzilaborców nie pomijaj małej wsi Miková – to stąd pochodzili rodzice Warhola, a we wsi znajduje się izba pamięci Andy'ego Warhola. Po drodze zrób sobie jeszcze obowiązkowe zdjęcie w miejscowości Havaj – oszczędzi Ci ono długiej podróży na Pacyfik.
Z Medzilaborców jedź dalej na południe, przez Humenné aż do Michaloviec. Miasto jest znane jako centrum regionu Zemplin, a zarazem brama do popularnego zalewu Zemplínska šírava. Ten zbiornik to letni fenomen znany nie tylko na Słowacji, ale także w Polsce, a jego popularność wciąż rośnie. Dzięki szlakom pieszym to jednak dobry kierunek także na wiosenne czy jesienne wypady. A zimą rozgrzejesz się tu w parku wodnym ze strefą wellness albo w saunie na plaży.
Z Michaloviec kieruj się dalej na południe – do wsi Senné, gdzie nad brzegami największego na Słowacji kompleksu stawów rybnych rozciąga się Ptasi raj (Vtáčí raj). Ten rozległy obszar, znany również jako Senianske rybníky, należy do najcenniejszych ostoi ptaków w Europie. Do tej pory zaobserwowano tu aż 295 gatunków ptaków. W typowo otwartym, stepowym krajobrazie zobaczysz też ciekawy, nowoczesny kontrapunkt – instalację artystyczną Kukaň, która należy do kolekcji 10 dzieł Słowackiej Galerii Land Artu.
Warto zboczyć z trasy (side trip) – W drodze z Sennego zrób krótki objazd do wsi Vysoká nad Uhom, w której urodziła się błogosławiona Anna Kolesárová. Znajdziesz tu jej grób oraz Pielgrzymkowe Centrum Duszpasterskie z Ogrodem Pielgrzyma, poświęcone jej pamięci. Tuż obok, w sąsiedniej wsi Pavlovce nad Uhom, możesz odwiedzić jedyne na Słowacji muzeum emigracji, znane również jako Kasigarda. Jego największą atrakcją stał się niedawno Ołtarz Słowackiej Emigracji, zbudowany z uratowanych witraży nieistniejących już słowackich kościołów w USA.
Ptaki i nietknięta przyroda będą Ci towarzyszyć także na kolejnym przystanku – we wsi Oborín, gdzie na starorzeczu Laborca czeka magiczny Wodny Szlak Przygód. Drewniana kładka poprowadzi Cię przez zalany las łęgowy aż na ustronną łąkę z wysoką wieżą do obserwacji ptaków.
Na kolejnym przystanku, w pobliskiej wsi Brehov, czeka Cię ciekawa sceneria samotnego wzgórza Veľký vrch, które wyrasta z otwartego krajobrazu nad rzeką Ondawą. Możesz ją podziwiać także z niewielkiego wzniesienia, na którym rozciąga się zespół klasztoru minorytów. Na skraju wsi znajduje się również wyjątkowa, inspirowana naturą atrakcja dla rodzin z dziećmi – wiklinowy labirynt w kształcie odcisku palca o powierzchni całego hektara.
A potem nieuchronnie zbliżasz się do malowniczego zakątka, który jest unikatem nie tylko na mapie Słowacji, ale i całego świata. Niezwykły region winiarski Tokaj, którego mniejsza część leży właśnie na Słowacji, to jedno z nielicznych miejsc na świecie, gdzie powstają naturalnie słodkie wina.
Zanim jednak ich skosztujesz, zatrzymaj się jeszcze we wsi Zemplín. Znajduje się tu mało znane, ale przez to tym cenniejsze stanowisko archeologiczne – pierwotnie celtyckie grodzisko obronne, świadectwo przedsłowiańskiego osadnictwa daleko na wschodzie dzisiejszej Europy. Jego ziemny wał efektownie wpisuje się w codzienne życie wsi, od której nazwę wziął cały rozległy region. Grodzisko Zemplín leży nad Bodrogiem, który powstaje z połączenia Latoricy i Ondawy zaledwie kilometr dalej na północ. Ta rzeka bez źródła doprowadzi Cię już do celu podróży – miejsca urodzenia Rakoczego we wsi Borša.
Jeśli chcesz urozmaicić sobie ten odcinek trasy, wypożycz kanu we wsi Ladmovce i wybierz się na niewymagający spływ Bodrogiem – „słowacką Amazonką” – z leniwym nurtem, w objęciach potężnych drzew i gęstej zieleni. Jeśli masz ze sobą rowery, do Boršy możesz dojechać także prawobrzeżnym wałem przeciwpowodziowym. Po zejściu na ląd w niewielkiej przystani w pobliżu pałacu Rakoczego przespaceruj się jeszcze po chronionym obszarze Boršiansky luh – pięknym fragmencie lasu łęgowego, typowego dla ogromnej wyspy rzecznej między Cisą, Bodrogiem i Latoricą.
Pałac Rakoczego w obecnej odsłonie to piękny przykład starannej, pełnej wyczucia renowacji ważnego zabytku. Podobnie jak w muzeum Warhola w Medzilaborcach, także tutaj znajdziesz nowoczesną, interaktywną ekspozycję z elementami cyfrowymi, która opowiada historię życia głównego bohatera – Franciszka II Rakoczego – od narodzin w Boršy aż po śmierć na tureckim wygnaniu.
Podróż śladami Rakoczego nieomylnie doprowadziła Cię na historyczny obszar tokajskich winnic. Borša sąsiaduje bowiem z obszarem siedmiu słowackich miejscowości, w których uprawia się trzy tradycyjne tokajskie odmiany winorośli – Muskat Żółty, Furmint i Lipovina (Hárslevelű). Czas więc na degustację! Wybierać możesz spośród wielu producentów – od miejscowych gospodarzy w ich zabytkowych, średniowiecznych piwniczkach we wsi Veľká Tŕňa, po winiarzy w miejscowości Bara, którzy czerpią inspirację z nowoczesnej architektury winiarskiej Toskanii.
W drodze powrotnej do domu koniecznie zajrzyj do metropolii słowackiego Wschodu, a zarazem całej Kotliny Karpackiej – Koszyc. Zarezerwuj sobie tu więcej niż jeden pełny dzień, by poczuć atmosferę tego wielokulturowego miasta nie tylko za dnia, ale przede wszystkim wieczorem, kiedy historyczny deptak na ulicy Hlavnej zamienia się w codzienny festiwal dobrego humoru i dobrej kuchni. Wybierz jedną z kawiarni lub restauracji przy promenadzie, usiądź i po prostu daj się porwać duchowi miejsca. W okresie adwentu nie przegap jarmarku bożonarodzeniowego i spaceru rozświetlonymi ulicami, przy których mieszczą się znane i mniej znane muzea – Koszycki Złoty Skarb, Słowackie Muzeum Techniczne, Galeria Wschodniosłowacka, Muzeum Ofiar Komunizmu czy muzeum Rodošto, które przeniesie Cię z powrotem do Rakoczego i ostatniego etapu jego życia, spędzonego w Turcji. A żeby w pełni domknąć jego życiową drogę – od kolebki aż po grób – odwiedź najważniejszy symbol Koszyc, katedrę św. Elżbiety, w której spoczywa Franciszek II Rakoczy.
Warto przejrzeć broszury o regionie koszyckim przygotowane w plikach PDF
Artykul zrealizowany przy wsparciu finansowym Ministerstwa Turystyki i Sportu Republiki Slowackiej
